Диализ хийлгэж буй олон өвчтөнд артериовенийн фистул (AVF) нь артери ба венийн судсыг холбосон энгийн мэс заслын холбоос төдий биш — амьдралыг тэтгэгч судасны хандалт юм. Цаг хугацаа өнгөрөхөд та түүний хэмнэлд дасна: хуруун дор мэдрэгдэх чичиргээ, цус шуугин урсах танил дуу. Харин зарим зүйл нэг л өөр санагдвал яах вэ?

AVF-ын доголдол үргэлж илт өвдөлт эсвэл хавдраар эхэлдэггүй. Ихэвчлэн эхний шинжүүд маш зөөлөн, тоомжиргүй өнгөрүүлэхэд амархан ч цаг тухайд нь анзаарч илрүүлэх нь амин чухал. Үнэндээ, асуудлыг аль болох эрт олж илрүүлбэл судасны хандалтаа бүрмөсөн алдахаас урьдчилан сэргийлэх илүү олон боломж гардаг.

Сөүл хот дахь Charm Судасны Эмнэлэг-т бид судасны асуудлыг даамжрахаас нь өмнө илрүүлж, эмчлэхэд мэргэшсэн. Бид өвчтөнүүд — мөн тэдний гэр бүлийнхнийг — дараах зүйлсийг анхаарч ажиглахыг уриалдаг.

AVF-ийн ажиллагаа алдагдах гэж яг юу вэ?

“Алдагдал” гэхээр сүржин сонсогдож магадгүй. Гэхдээ энэ нь ихэвчлэн фистулын ажиллагаа буурахыг хэлнэ — үр дүнтэй диализ хийхэд шаардлагатай тогтвортой, өндөр урсгалтай хандалтыг хангаж чадахаа болих үед.

Хамгийн түгээмэл шалтгаан нь юу вэ? Стеноз, өөрөөр хэлбэл судас нарийсах явдал. Эмчлээгүй орхивол энэ нарийсалт цусны урсгалыг багасгаж, улмаар бүлэн үүсэх (тромбоз) болон хандалт бүрэн хаагдах байдалд хүргэдэг.

Гэхдээ нэг чухал зүйл бий: бүрэн алдагдал ихэнхдээ нэг шөнийн дотор гэнэт болчихдоггүй. Ихэвчлэн та мэдрэх, сонсох, эсвэл диализын өдөр тутмын явцдаа анзаарах жижиг шинж тэмдгүүдээс эхэлдэг.

Эрт илрүүлэлт яагаад маш чухал вэ

Асуудлыг аль болох эрт илрүүлэх тусам засах, эмчлэх нь илүү хялбар байдаг.

Манай эмнэлэгт бид ихэвчлэн баллон ангиопластик — нарийссан хэсгийг тэлэх, биед бага хөндөлттэй арга — хийдэг. Гэхдээ энэ нь асуудлыг эрт олж илрүүлсэн үед хамгийн үр дүнтэй. Хэрэв диализийн зориулалтын артериовенийн фистул тромб үүсч бүрэн бөглөрвөл яаралтай эмчилгээ шаардлагатай болох, бүр түр хугацаанд төв венийн гуурс ашиглах хэрэгтэй ч болж магадгүй.

Өөрөөр хэлбэл: өнөөдөр багахан асуудлыг анзаараад арга хэмжээ авах нь маргаашийн илүү том хүндрэлээс сэргийлж чадна.

Үл тоомсорлож болохгүй нарийн шинж тэмдгүүд

1. Доргилт өөрөөр мэдрэгдэж эхлэх

Артериовеноз фистул (AVF)-ын дээр хуруугаа зөөлөн тавихад тасралтгүй доргилт, чичирхийлэл (“thrill”) мэдрэгдэж байх ёстой. Хэрэв доргилт:

Сулрах эсвэл тогтворгүй болох
Илүү үймэрхий, ширүүн болсон мэт мэдрэгдэх
Бүрэн алга болох

…энэ нь судас нарийсах эсвэл урсгал муудах дохио байж болно.

Олон өвчтөн бидэнд, “Мэдрэгдэж л байна, гэхдээ өмнөх шиг хүчтэй биш” гэж хэлдэг. Энэ өөрөө л шалгуулж үзүүлэх хангалттай шалтгаан.

2. Судасны шуугианы (bruit) чимээ өөрчлөгдөх

Та эсвэл асаргааны баг чинь стетоскопоор фистулын чимээг (судасны шуугиан (bruit)) сонсоход эрүүл AVF нь нам, жигд “шургиах” маягийн чимээтэй байдаг.

Харин хэрчигнэсэн, өндөр өнгийн шуугиан нь нарийсалт байгааг — харин сулхан эсвэл байхгүй шуугиан нь урсгал маш бага болсон эсвэл удахгүй тромбоз (судас бөглөрөх) үүсэх эрсдэлийг илтгэнэ.

Чихэндээ итгэ. Хэрэв чимээ нь өөр санагдаж байвал үнэхээр өөрчлөлт гарсан байх магадлалтай.

3. Диализын дараах цус алдалт удаан үргэлжлэх

Энгийн үед диализын зүүг авснаас хойш хэдхэн минутын дотор цус тогтдог. Харин хэрэв:

Дарж боох хугацаа урт шаардагдах
Цус алдалт 20 минутас дээш үргэлжлэх
Хандалтын хэсгээс байнга шүүрч гоожих

…энэ нь венийн даралт ихсэх (венийн гипертензи) эсвэл гарах урсгалын саад байж болзошгүй.

Энэ бол ихэнхдээ анзаарагдалгүй өнгөрдөг шинж тэмдэг — гэхдээ AVF-ийн ажиллагаа алдагдахад хүрэх явцын эрт үеэс л илэрч эхэлдэг.

4. AVF орчимд хавагнах эсвэл улайх

Жаахан хавагнах нь хэвийн байж болно, харин тогтвортой хаван, халуу оргих эсвэл улайх нь дараах байдалтай холбоотой байж магадгүй:

Бөглөрөл (цус вен дотор буцаж саатах)
Халдвар (ялангуяа халуун оргих эсвэл өвдөх байвал)
Даралт ихэссэнээс үүдэлтэй үрэвсэл

Гар тань хэвийн хэмжээнээс илт томорсон мэт харагдаж байвал, ялангуяа AVF байрласан талдаа, асаргааны багтайгаа яаралтай холбогдоорой.

5. Диализ гэнэт өөрөөр мэдрэгдэх

Хандалтын хэсэгт шинж тэмдэг илрэхээс өмнө ч диализын аппарат өөрөө асуудлын дохио өгч болдог:

Цусны урсгалын хурд буурах
Артери эсвэл венийн даралт өсөх
Дахин эргэлтийн хувь нэмэгдэх
Диализын үр ашиг буурах (жишээ нь, Kt/V эсвэл URR)

Эдгээр үзүүлэлтүүд нь далд нарийсалт (стеноз)-ыг илтгэж болдог. Ихэвчлэн диализын төв хамгийн түрүүнд анзаардаг — харин та өөрчлөлтийг өөрөө ч анзаарвал бүр илүү үр дүнтэй.

6. Зүү тавих (каннюляци) хэцүү болох

Таны AVF өмнө нь зүү тавихад амархан байдаг байсан уу — харин одоо тийм биш байна уу?

Хэрэв сувилагчид зүү тавихад бэрхшээж эхэлсэн, эсвэл судас хөдөлсөн, “өнхөрдөг” мэт санагдах, эсвэл сорвижсон байвал энэ нь судасны бүтцийн өөрчлөлт (нарийсалт эсвэл өмнөх гэмтлээс үүдэлтэй) байж болзошгүй.

Charm Судасны Эмнэлэгт бид эдгээр нарийн өөрчлөлтүүд тромбозоос (судас бөглөрөх) хэдэн долоо хоногийн өмнө илрдэг нь олонтаа ажиглагддаг. Үүнийг эрт анзаарснаар хандалтыг энгийн арга хэмжээгээр хадгалж хамгаалах боломжтой.

AVF (артериовеноз фистул) бүтэлгүйтэхэд юу нөлөөлдөг вэ?

Шалтгаанууд нь олон янз байдаг ч бид хамгийн түгээмэл ажигладаг хүчин зүйлсийг дараах байдлаар танилцуулж байна:

Интимийн гиперплази – венийн дотор хананд хэвийн бус хэт ургалт үүсэж, судсыг нарийсгана
Давтан гэмтэл – зүү тавих (каннюляци) хэцүү байх, эсвэл диализын дараа хэт чанга дарж боохоос
Судасны хөгжил муу – ялангуяа шинээр хийсэн AVF бүрэн төлжиж, бэхжээгүй байх үед
Өндөр хяргах стресс – цусны урсгал үймээнтэй болж, судсан хананд байнгын үрэлт үүсгэн гэмтээх

Шалтгаан нь ямар ч байсан, анхны шинж тэмдгүүдийг анзаарахгүй өнгөрвөл AVF бүтэлгүйтэх магадлал нэмэгддэг.

Эдгээр шинж тэмдгүүд яагаад ихэвчлэн анзаарагддаггүй вэ

Хоёр шалтгаан:

Илрэл нь нүднээс далд, сул — Доргилт өөрчлөгдсөн мэт санагдах, арьс бага зэрэг илүү хөхөрснийг харж болох ч “Юу ч биш байлгүй” гэж бодоод өнгөрөх нь бий.
Юуг анзаарч шалгахыг танд хангалттай заадаггүй — Олон өвчтөнд “доргилтыг тэмтэрч шалга” гэж хэлдэг ч ямар өөрчлөлтийг анзаарах ёстойг тайлбарлах нь ховор.

Charm Судасны Эмнэлэгт бид өвчтөнүүдэд өөрөө шалгах арга барилыг зааж, ойлгуулж байхыг нэн тэргүүнд тавьдаг. Өдөр бүр ердөө 10 секунд судасны холболтоо тэмтэрч шалгаснаар цаашид гарах ноцтой хүндрэлээс урьдчилан сэргийлэх боломжтой.

Асуудал байна гэж сэжиглэвэл юу хийх вэ

Алхам 1: Анхааралгүй орхиж болохгүй

Доргио мэдрэмж, цус гарах, шуугиан (дуу чимээ), хавдах, эсвэл диализын явцад хандалт хэвийн ажиллах байдлын аль нэгэнд өөрчлөлт гарвал даруй мэдэгдээрэй. Хандалтаа бүрэн алдахын эрсдэлтэй нүүрлэхээс илүү болгоомжтой байх нь дээр.

Алхам 2: Артери-венийн фистулын (AVF) үнэлгээ хийлгэх

Үүнд дараах зүйлс орно:

Биеийн үзлэг — судасны мэргэжилтэн эмчээр хийлгэх
Допплер хэт авиан шинжилгээ цусны урсгалыг хэмжих, судас нарийсалт (стеноз) илрүүлэх
Ангиографи дүрс оношилгоонд илүү ноцтой асуудал илэрвэл

Эдгээр үнэлгээнүүд хурдан, инвазив бус бөгөөд ихэвчлэн улсын эрүүл мэндийн даатгалд хамрагддаг.

Алхам 3: Аль болох эрт эмчлүүлээрэй

Бага инвазив эмчилгээ болох ангиопластик эсвэл фистулопластик нь нэг удаагийн амбулаторийн үзлэгээр урсгалыг хэвийн болгож чадна.

Гол нь асуудал даамжрахаас өмнө арга хэмжээ авах явдал юм. Бүлэн (тромб) үүссэн тохиолдолд хандалтыг сэргээх нь улам хүндрэх — заримдаа бүр боломжгүй болдог.

Яаралтай тусламжийг хэзээ авах вэ

Дараах шинж тэмдгүүд илэрвэл клиник рүүгээ залгаарай эсвэл эмнэлэгт очоорой:

Гэнэт чичирхийлэл (AVF дээр мэдрэгддэг доргилт) алга болох
Түргэн хавагнах болон өвдөлт
Халуурах эсвэл халдварын шинж тэмдэг
AVF талын гар хүйтэн эсвэл цайвар болох

Эдгээр нь ердөө анхааруулах эхний шинж биш — тэр өдөртөө яаралтай үзлэг шаарддаг аюулын дохио юм.

Таны артериовенийн фистул (AVF)-ийг хамгаалах нь чухал

Charm Судасны Эмнэлэг-д бид AVF-ийн үйл ажиллагааны алдагдалтай хэдэн зуун өвчтөнд эмчилгээ хийсэн — үүнээс бид ойлгосон нь:

Ихэнх AVF гэнэт ажиллагаагаа алддаггүй. Тэд анхааруулгаа шивнэж өгдөг.

Жаахан анхааралтай байж, эртхэн арга хэмжээ авахад л хангалттай. Судасны доргио (чичирхийлж буй мэдрэмж) сулрах, цус тогтох нь удаашрах, эсвэл зүгээргүй байгаа мэт зөн совин төрөх — энэ бүхнээр таны бие дохио өгч байна. Эртхэн сонсвол туслах нь илүү хялбар.

Хэрэв та эдгээр шинжүүдийг анзаарсан бол, эсвэл диализын судасны хандалтаа (фистул/графт) мэргэжлийн түвшинд үнэлүүлэхийг хүсвэл Charm Судасны Эмнэлэг зэрэг мэргэшсэн төвд хандаарай. Манай баг таны хандалтыг болон сэтгэл амар байдлыг хамгаалахад төвлөрсөн — итгэж болох хувь хүнд тохируулсан, бага инвазив тусламж, эмчилгээ үзүүлдэг.