Танилцуулга

Жирэмслэлт нь амьдралын хамгийн сайхан аяллын нэг гэж ярьдаг ч, энэ үед эмэгтэй хүний биед асар их өөрчлөлтүүд гардаг. Хүүхдээ тээн хүлээх баяр баясгалантай зэрэгцээд олон эмэгтэйчүүд хөлийн хавагнах, хүнд оргих мэдрэмж, арьсан доогуур мушгирч булгарсан судсууд илрэх зэрэг санаандгүй өөрчлөлтүүдийг анзаардаг. Эдгээр нь венийн өргөсөлт (варикоз) бөгөөд дэлхий даяарх жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн нэлээд хэсэгт тохиолддог.

Олон хүн анзаараад байдаггүй нэг зүйл нь жирэмсний үеийн судсуудад гардаг өөрчлөлт зөвхөн ургаж буй урагнаас үүсэх нэмэлт жин, даралтаас шалтгаалдаггүй явдал юм. Дааврын өөрчлөлт—ялангуяа прогестерон ба эстроген—венийн хана болон хавхлагыг сулруулж, тэлэгдэхэд илүү өртөмтгий болгодог гол хүчин зүйл. Сөүл хот дахь Charm Судасны Эмнэлэгт бид эдгээр судсууд түр зуурынх уу, эсвэл илүү ноцтой асуудлын шинж үү гэж санаа зовж буй жирэмсэн эмэгтэйчүүдтэй байнга уулздаг. Даавартай холбоотой энэ нөлөөг ойлгосноор ирээдүйн ээжүүд шинж тэмдгээ илүү зөв удирдаж, урт хугацаанд судасны эрүүл мэндээ хамгаалахад тус болно.

Жирэмсний үед хөлний вен яагаад өргөсдөг вэ?

Варикоз (венийн судас өргөсөх) нь венийн судсан дотор байдаг жижиг, нэг чигийн хавхлагууд хэвийн ажиллахгүй болох үед үүсдэг. Ингэснээр цус зүрх рүү жигд буцан урсахын оронд хөлөөр хуримтлагдаж, даралт ихсэж судсууд сунаж тэлдэг. Жирэмсний үед үүнийг өдөөх магадлалыг нэмэгдүүлдэг гурван гол хүчин зүйл давхцдаг:

• Цусны эзлэхүүн ихсэх: Ураг өсөж хөгжихийг дэмжихийн тулд эмэгтэйн цусны эзлэхүүн бараг 50% хүртэл нэмэгддэг. Энэ нь, ялангуяа таталцлын нөлөөнд аль хэдийн эсрэг чиглэлд ажиллаж байдаг доод мөчдийн венийн системд илүү их ачаалал өгдөг.
• Умайн даралт: Хүүхэд томрох тусам умай хөлнөөс зүрх рүү цус тээвэрлэдэг том судал болох доод хөндийн вен дээр даралт өгч, цусны эргэлтийг удаашруулж, цус дээш урсахад улам хүндрэлтэй болгодог.
• Дааврын нөлөө: Прогестерон, эстроген дааврын түвшин нэмэгдэхэд венийн хананууд сулран, зөөлрөх бөгөөд даралтанд тэсвэрлэх чадвар нь буурдаг.

Жин нэмэгдэх, даралт ихсэх нь ойлгомжтой мэт харагддаг ч жирэмсний үед венүүд эмзэг болохын цаад шалтгааны “нуугдмал хөдөлгөгч хүч” нь дааврууд юм. Эдгээр дааврын өөрчлөлтүүд байхгүй байсан бол жирэмсний механик ачааллаас үл хамааран олон эмэгтэйд варикоз буюу венийн судас өргөсөх огт бий болохгүй ч байж мэднэ.

Судасны эрүүл мэнд дэх прогестероны үүрэг

Прогестерон, заримдаа “жирэмсний даавар” гэж нэрлэгддэг, умайн салст бүрхүүлийг (эндометрийг) эрүүл байлгаж, умайн агшилтыг эрт эхлэхээс сэргийлэхэд чухал үүрэгтэй. Гэвч энэ дааврын нэг дагалдах нөлөө бий: бие даяарх гөлгөр булчингууд, түүний дотор венийн ханын булчин сулрах хандлагатай болдог.

Вений ханын булчингуудын хэвийн чангарсан байдал алдагдвал, даралтанд амархан тэлдэг болно. Үүнийг олон удаа хийлж сунасан бөмбөлөгтэй зүйрлэж болно — тэр нь хурдан тэлээд анхны хэлбэртээ эргэн ороход бэрх болдог. Ийм сулрал венийн хавхлагуудыг мөн сулруулж, цус буцах урсгалтай болж хөлөнд саатахад хүргэнэ. Үр дүнд нь варикоз буюу өргөссөн вен үүснэ.

Charm Судасны Эмнэлэгт бид удамшлын өгүүлэмжгүй ч жирэмсэн байх хугацаандаа анхны варикоз (өргөссөн вен)-оо илрүүлсэн эмэгтэйчүүдийг ихэвчлэн үзэж, оношилдог. Яагаад ийм болдогийг тайлбарлахдаа прогестерон ихэнхдээ “алга болсон холбоос” болдог. Хэрэв дааврын нөлөөгөөр судасны ханын эд, венийн хавхлаг зөөлөрч сулраагүй бол нэмэгдсэн цусны эзлэхүүнд тэд илүү сайн тэсвэрлэж чадах байсан.

Цаг хугацааны хүчин зүйл ч нөлөөлдөг. Прогестероны түвшин жирэмсний эхний гурван сараас тогтмол өсдөг ч цусны эзлэхүүн болон умайн хэмжээ нэмэгдэх хүртэл судасанд үзүүлэх нөлөө нь ихэвчлэн анзаарагддаггүй. Тиймээс варикозын (өргөссөн венийн) илрэл ихэвчлэн жирэмсний дунд үед тодорч харагддаг.

Эстрогений үл анзаарагдам ч чухал нөлөө

Жирэмсний бас нэг чухал даавар болох эстроген илүү үл мэдэгдэм боловч адилхан чухал байдлаар нөлөөлдөг. Энэ даавар шинэ цусны судас үүсэлтийг дэмжиж, ихэсийг тэжээх цусны урсгалыг нэмэгдүүлдэг. Харин эстрогений түвшин өндөр байх үед судасны нэвчимхий чанар нэмэгддэг — өөрөөр хэлбэл, шингэн ойролцоох эд рүү илүү амархан шүүрч нэвчинэ. Тиймээс жирэмсэн үед шагай, хөл хавдах нь элбэг тохиолддог.

Эстроген нь цусны бүлэгнэлтийн хүчин зүйлүүдэд мөн нөлөөлдөг. Төрөхөд бэлтгэхийн тулд бие жирэмсэн үед эдгээрийг байгалийн жамаараа нэмэгдүүлдэг. Энэ өөрчлөлт нь төрөх үеийн хэт их цус алдалтаас сэргийлэхэд тус болдог ч нөгөө талаас сул болсон венийн судаснууд дахь удааширсан цусны урсгал нь бүлэн үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

Прогестероны булчинг сулруулах нөлөөтэй хавсрахад эстроген нь венийн цус саатах, хавагнах, тавгүй мэдрэмж төрөх эрсдэлийг улам нэмэгдүүлдэг. Эдгээр хоёр даавар хамтдаа венийн судас өргөсөх (варикоз) үүсэхэд “таатай нөхцөл”-ийг бүрдүүлдэг.

Жирэмсний сүүлийн триместрүүдэд шинж тэмдэг яагаад ихэвчлэн дорддог вэ

Эмэгтэйчүүдийн ихэнх нь хөлний венийн судас өргөсөх (варикоз) шинж тэмдэг хоёр ба гурав дахь триместрт үүсэх эсвэл даамжрахыг анзаардаг. Энэ нь зүгээр нэг давхцал биш. Энэ саруудад дааврын түвшин хамгийн өндөрт хүрч, ургийн жин венийн судлуудад хамгийн их ачаалал өгдөг. Гурав дахь триместрт хүрэхэд зарим эмэгтэйчүүд хөл нь хүндэрч, лугшиж өвдөх мэдрэмжгүйгээр удаан хугацаанд зогсоход бэрх болдог.

Үнэндээ хүмүүсийн төдийлөн анзаардаггүй нэг үнэн нь эдгээр шинж тэмдгүүд төрсний дараа үргэлж алга болчихдоггүй явдал. Зарим өргөссөн венүүд хэдхэн сарын дотор багасдаг ч, бусад нь хэвээр үлдэх нь бий — ялангуяа эмэгтэй олон удаа жирэмсэлсэн эсвэл өмнө нь венийн судасны ханын сулралтай байсан бол. Бодит байдал дээр олон эмэгтэй бидэнд, “Миний судас анхны хүүхэдтэйгээ л гараад, хоёр дахь дээрээ улам дордсон” гэж ярьдаг. Энэ явц нь дааврын давтагдах өөрчлөлт ба венийн судлуудад хуримтлагдсан ачаалал хоёрын нийлмэл нөлөөг илтгэнэ.

Жирэмсний үеийн судас өргөсөл аюултай юу?

Ихэнх эмэгтэйчүүдийн хувьд жирэмсний үеийн судас өргөсөл нь голчлон гадаад үзэмж, тухтай байдалтай холбоотой асуудал байдаг. Гэсэн ч зарим тохиолдолд дараах хүндрэлүүдэд хүргэж болзошгүй:

• Өдөр тутмын үйл ажиллагаанд саад болтол үргэлжилдэг өвдөлт, хавдар.
• Гүехэн тромбофлебит — арьсан доорх венийн судсанд бүлэн үүсэхээс шалтгаалсан үрэвсэл; эмзэг, өвдөмтгий болж, эмнэлгийн хяналт шаарддаг.
• Гүн венийн тромбоз (DVT)-ын эрсдэл нэмэгдэх — ховор тохиолддог ч, удаан хугацаанд хэвтрийн байх, таргалалт, цус бүлэгнэлтийн эмгэгийн гэр бүлийн түүх зэрэг бусад эрсдэлт хүчин зүйл байвал эрсдэл нь нэмэгддэг.

Иймээс жирэмсний үед судсаныхаа эрүүл мэндийг хянах нь зөвхөн гадаад төрхтэй холбоотой асуудал биш. Энэ нь цусны эргэлтийг хамгаалж, ээж болон урагт нөлөөлж болзошгүй хүндрэлээс урьдчилан сэргийлэхэд чухал юм.

Жирэмсний үед шинж тэмдгийг намжаах практик аргууд

Судсан дотуурх лазер аблаци (EVLA), радиофреквенцийн аблаци (RFA), эсвэл VenaSeal™ зэрэг шийдвэрлэх эмчилгээг ихэвчлэн жирэмсний дараа хийх нь хамгийн зөв. Харин жирэмсэн үед тавгүй мэдрэмжийг багасгахад туслах, аюулгүй бөгөөд хэрэгтэй дараах алхмууд бий:

• Хөлөө өндөрлөж тавих нь боломжтой бүр үед цусны урсгалыг дэмжинэ. Ердөө 10–15 минут өндөрлөж тавихад ч даралт буурч амарна.
• Шахалтын оймс өмсөх нь сулдсан судсыг дэмжиж, хавангийг багасгана. Удаан ажлын өдөр эсвэл аялал, замын үед онцгой тустай.
• Алхах, жирэмсний иога зэрэг зөөлөн дасгал хөдөлгөөнөөр идэвхтэй байх нь цусны эргэлтийг сайжруулж, хөшингө болохоос сэргийлнэ.
• Удаан хугацаагаар зогсох эсвэл суухаас зайлсхийх; байрлалаа ойр ойрхон сольж, цусны урсгал саарахаас сэргийлээрэй.
• Зүүн талдаа хажуулдан унтах нь хөндий вен судас дээрх даралтыг бууруулж, доод биеэс венийн буцах урсгалыг сайжруулна.
• Эмчийн зөвлөсөн хүрээнд эрүүлээр жин нэмэх нь чухал. Хэт их жин нэмэх нь судсанд ирэх ачааллыг нэмэгдүүлдэг.

Charm Судасны Эмнэлэгт бид ээжүүдэд эдгээр мэс засалгүй, хамгаалалтын аргууд нь өргөссөн венийн судсыг бүрэн арилгахгүй байсан ч мэдэгдэхүйц өөрчлөлт авчирч чадна гэдгийг тайвшруулан ойлгуулдаг. Зорилго нь шинж тэмдгийг багасгаж, байдал дордохоос урьдчилан сэргийлэх бөгөөд эцсийн буюу шийдвэрлэх эмчилгээг хийх боломжтой болох хүртэл энэ аргыг баримтлах явдал юм.

Төрсний дараа юу болдог вэ?

Сайн мэдээ нь, жирэмслэлтийн үед үүссэн венийн варикоз (судас өргөсөлт) нь төрсний дараа 3–6 сарын дотор дааврын түвшин хэвийн болж, венийн даралт буурснаар өөрөө аяндаа ихэвчлэн сайжирдаг. Харин судаснууд томорсон хэвээр, өвдөлт өгдөг эсвэл гадаад үзэмжээр санаа зовмоор байвал бага зэргийн инвазив эмчилгээ нь таны тав тух, өөртөө итгэх итгэлийг сэргээхэд тусална.

Судасны мэс заслын эмчийн үзэл бодол

Ихэнх хүмүүсийн орхигдуулдаг нэг зүйл бол варикоз нь “зөвхөн жирэмсний үед л тохиолддог зүйл” биш юм. Энэ нь венийн тогтолцоонд суурь сулрал байгааг илтгэдэг бөгөөд нас ахих, амьдралын хэв маяг, дахин жирэмслэлттэй хамт цааш даамжрах боломжтой. Тиймээс жирэмсэн үедээ ч, эсвэл төрсний дараахан ч эмчид эрт хандах нь маш чухал.

Инсу Пак эмчийн удирдлага дор ажилладаг Charm Судасны Эмнэлэгт бид аль судас нь аяндаа сайжрах магадлалтай, аль нь эмчилгээний оролцоо шаардахыг тодорхойлох чиглэлээр мэргэшсэн. Бид дэвшилтэт технологийг энэрэнгүй, өвчтөн төвтэй тусламж үйлчилгээндээ хослуулснаар эмэгтэйчүүдийг варикозын зовиурыг даван туулахад нь тусалж, гэр бүлийнхэнтэйгээ амьдралаа илүү таатай өнгөрүүлэхэд анхаарах боломжийг бүрдүүлдэг.

Манай хандлага нь зүгээр л “судас эмчлэх” бус, эмэгтэй хүний судасны эрүүл мэндийн цогц байдлыг ойлгох юм. Жишээлбэл, зарим эхчүүд зөвхөн гоо сайхны шинжтэй, хор хөнөөл багатай сүлжээ судалтай байж болох бол, бусдад нь аль хэдийн архаг венийн дутагдлын шинж тэмдгүүд илэрсэн байж болно. Эдгээрийн ялгааг зөв тогтоох нь маш чухал — үүнийг судасны мэргэжлийн эмч хийвэл хамгийн найдвартай.

Гол санаа

Жирэмслэлт нь дааврын их өөрчлөлтүүд өрнөдөг үе бөгөөд эдгээр дааврууд нь шинэ амьдралыг тэтгэж, ургийг эрүүл бойжуулахад зайлшгүй чухал боловч заримдаа судас өргөсөх (варикоз) нөхцөлийг бүрдүүлж болдог. Прогестерон, эстроген болон судасны эрүүл мэндийн хоорондын холбоог ойлгох нь эх болох эмэгтэйчүүдэд шинж тэмдгүүдээ ухаалгаар зохицуулахад, мөн төрсний дараа мэдээлэлд тулгуурласан шийдвэр гаргахад тусална.